Dziś, 26 stycznia, obchodzimy Ogólnopolski Dzień Transplantacji – święto upamiętniające pierwszy udany przeszczep nerki w Polsce, przeprowadzony dokładnie 60 lat temu w I Klinice Chirurgicznej Akademii Medycznej w Warszawie. Ta rocznica stała się symbolem solidarności i nadziei dla tysięcy pacjentów oczekujących na przeszczep. Tegoroczne obchody przypadają na moment wyjątkowy – polski system transplantacyjny osiągnął właśnie najlepsze wyniki w swojej historii.
Rekordowy rok dla polskiej medycyny
Rok 2025 zapisał się w annałach polskiej transplantologii złotymi zgłoskami. Zgodnie z danymi Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnego ds. Transplantacji Poltransplant, w minionym roku przeprowadzono łącznie 2360 transplantacji narządów oraz 1654 przeszczepy tkanek oka. To wynik bezprecedensowy i jednocześnie drugi rok z rzędu, kiedy liczba przeszczepów przekroczyła 2000.
W 2025 roku wykonano 2254 transplantacje narządów od dawców zmarłych oraz 106 przeszczepów od dawców żywych, co łącznie daje rekordową liczbę 2360 transplantacji narządów (dane Poltransplant). Dla porównania – w 2024 roku przeprowadzono 2197 przeszczepień, a jeszcze w 2022 roku było ich zaledwie 1402. Ta dynamika wzrostu pokazuje, jak bardzo rozwinęła się polska transplantologia w ostatnich latach.
Klucz do sukcesu: koordynatorzy i szpitale
Według raportu Poltransplantu znaczący wzrost liczby transplantacji w ostatnich latach stał się możliwy głównie dzięki temu, że więcej szpitali na terenie całego kraju zgłasza zmarłych potencjalnych dawców. W 2025 roku po raz pierwszy przekroczono granicę tysiąca zgłoszeń potencjalnych dawców – było ich dokładnie 1021. Spośród nich 781 osób zostało zakwalifikowanych jako dawcy rzeczywiści, od których faktycznie pobrano narządy.
Kluczową rolę w tej transformacji odegrało wprowadzenie stanowiska koordynatorów wojewódzkich ds. transplantacji. Ci specjaliści wspierają szpitale w procedurach, koordynują cały proces pobierania narządów i prowadzą rozmowy z rodzinami zmarłych. Jeszcze w 2022 roku zgłoszono 640 dawców, a narządy pobrano od 445 z nich – czyli prawie dwukrotnie mniej niż obecnie.
Struktura przeszczepów: nerka wciąż na pierwszym miejscu
Podobnie jak w latach poprzednich, w 2025 roku najwięcej przeszczepiono nerek – 1227 zabiegów (dane Poltransplant). Na drugim miejscu znalazły się przeszczepy wątroby – 671, następnie serca – 169 oraz płuc – 133. Dynamicznie rośnie także liczba przeszczepów tkanek oka – w minionym roku przeprowadzono 1654 takie zabiegi, co oznacza wzrost w porównaniu z rokiem 2024, kiedy wykonano ich 1513.
Część pacjentów otrzymała w 2025 roku więcej niż jeden narząd jednocześnie: 25 osób przeszło transplantację nerki z trzustką, 12 – nerki z wątrobą, 5 – nerki z sercem, a pojedyncze przypadki dotyczyły przeszczepu wątroby z płucem oraz serca z płucem (dane Poltransplant).
Słowa ministra zdrowia
Ministra zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda podkreśliła wagę osiągnięć polskiej transplantologii: „Takie osiągnięcia są szczególną zasługą koordynatorów donacyjnych i transplantacyjnych, lekarzy i personelu medycznego oraz kierowników podmiotów leczniczych. W tym obszarze istotna jest także współpraca pomiędzy Ministerstwem Zdrowia i Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnym ds. Transplantacji Poltransplant. Z tego miejsca bardzo dziękuję także wszystkim dawcom, a także ich bliskim, za dar życia dla drugiego człowieka”.
Obszary wymagające poprawy
Pomimo rekordowych wyników, polska transplantologia ma wciąż obszary wymagające rozwoju. Znacznie słabiej wypada segment transplantacji od żywych dawców – w 2025 roku wykonano zaledwie 69 przeszczepów nerek i 37 przeszczepów fragmentów wątroby od żywych osób, co stanowi nieco ponad 5 procent wszystkich transplantacji (dane Poltransplant). To wynik znacznie gorszy niż w wielu krajach europejskich.
Tymczasem narządy od żywych dawców mają wyraźną przewagę kliniczną. Nerki od żywych dawców funkcjonują średnio około 15 lat, czyli znacznie dłużej niż te pobrane od dawców zmarłych, co wynika między innymi z krótszego czasu niedokrwienia i lepszego stanu narządu w momencie przeszczepu.
Listy oczekujących nie maleją
Mimo rekordowej liczby przeszczepów, potrzeby pozostają ogromne. Według danych Poltransplantu około tysiąca pacjentów czeka obecnie na przeszczep nerki. Duża grupa oczekuje również na przeszczepy tkanek oka – pod koniec 2025 roku było to ponad 3400 osób.
Jak działa system donacji w Polsce
W Polsce obowiązuje zasada domniemanej zgody na pobranie narządów po śmierci. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 1 grudnia 2006 roku, organy od zmarłej osoby można pobrać, jeśli nie wyraziła ona sprzeciwu w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów. W praktyce lekarze zawsze konsultują decyzję z rodziną zmarłego.
Osoby, które nie wyrażają zgody na pobranie narządów po śmierci, mogą zgłosić sprzeciw w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów prowadzonym przez Poltransplant – można to zrobić osobiście, listownie lub przez formularz na stronie internetowej.
Narządy można pobierać dopiero po komisyjnym stwierdzeniu śmierci mózgowej i wyczerpaniu wszystkich możliwości leczenia. Narządy i tkanki pochodzące od jednego zmarłego dawcy mogą uratować życie nawet kilku osobom (informacja Agencji Badań Medycznych).
Znaczenie Dnia Transplantacji
Celem Ogólnopolskiego Dnia Transplantacji, obchodzonego od 2005 roku, jest upowszechnienie idei transplantacji w społeczeństwie, pobudzenie i rozwijanie aktywności donacyjnej oraz podnoszenie świadomości społecznej w obszarze transplantologii (informacja gov.pl).
Transplantologia jest dziedziną medycyny, która nie ma szans rozwinąć się bez akceptacji społeczeństwa. Dla osób ze skrajną niewydolnością serca, płuc czy wątroby przeszczepienie narządu jest jedyną skuteczną metodą ratującą życie, podobnie jak przeszczep szpiku w przypadku nieuleczalnych chorób szpiku, w tym różnych rodzajów białaczek (informacja gov.pl).
Eksperci podkreślają, że utrzymanie wysokiego tempa transplantacji wymaga dalszego wzmacniania systemu dawstwa, edukacji społecznej oraz rozwoju programów przeszczepów od żywych dawców. Rekordowy 2025 rok pokazuje jednak, że zmiany wprowadzane w ostatnich latach realnie przekładają się na ratowanie życia.
Źródła:
- Portal Gov.pl – Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Golubiu-Dobrzyniu: https://www.gov.pl/web/psse-golub-dobrzyn/26-stycznia—ogolnopolski-dzien-transplantacji
- Agencja Badań Medycznych – Ogólnopolski Dzień Transplantologii: https://pacjentwbadaniach.abm.gov.pl/pwb/aktualnosci/aktualne-wydarzenia-i-i/1953,Ogolnopolski-Dzien-Transplantologii-medycyna-transplantacyjna-cz-I.html
- Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne ds. Transplantacji Poltransplant – Statystyka 2025: https://poltransplant.org.pl/statystyka-2025/
- Portal Gov.pl – Państwowy Instytut Medyczny MSWiA: https://www.gov.pl/web/pimmswia/26-stycznia—ogolnopolski-dzien-transplantacji
- Rynek Zdrowia – Rekordowy rok i wielki sukces polskiej transplantologii (23.01.2026): https://www.rynekzdrowia.pl/Polityka-zdrowotna/Rekordowy-rok-i-wielki-sukces-polskiej-transplantologii,280322,14.html
© Kliknij i sprawdź naszą ofertę licencji na wykorzystanie tekstu
