Polska w erze cyfrowej: postępy i wyzwania społeczeństwa informacyjnego

Polskie społeczeństwo informacyjne znajduje się w kluczowym momencie transformacji cyfrowej. Najnowsze dane Głównego Urzędu Statystycznego za 2025 rok wskazują na znaczący postęp w dostępie do technologii, jednak ujawniają również głębokie dysproporcje w zakresie umiejętności niezbędnych do pełnego uczestnictwa w cyfrowej rzeczywistości.

Infrastruktura cyfrowa: stabilny rozwój

Według danych GUS w 2025 roku dostęp do Internetu posiadało 96,2 procent gospodarstw domowych w Polsce, co oznacza wzrost o 0,3 punktu procentowego w stosunku do roku poprzedniego. Niemal całkowita powszechność dostępu do sieci stanowi fundament społeczeństwa informacyjnego, choć tempo wzrostu wyraźnie zwalnia, sygnalizując zbliżanie się do naturalnego pułapu nasycenia.

Interesujące zmiany zachodzą w strukturze sposobów łączenia się z siecią. Udział gospodarstw korzystających z szerokopasmowego łącza stacjonarnego spadł o 1,8 punktu procentowego do poziomu 70,3 procent, podczas gdy odsetek korzystających z szerokopasmowego łącza mobilnego wzrósł o 2,3 punktu procentowego, osiągając 78,2 procent. Ta tendencja odzwierciedla globalne przesunięcie w kierunku mobilności i elastyczności dostępu do Internetu.

Pod względem geograficznym różnice w dostępie do sieci są obecnie minimalne. Gospodarstwa domowe z dziećmi częściej posiadają dostęp do Internetu niż te bez nich, co można tłumaczyć zarówno potrzebami edukacyjnymi, jak i wyższym poziomem kompetencji cyfrowych młodszych pokoleń. Nieznacznie większy odsetek gospodarstw z dostępem do sieci odnotowuje się w dużych miastach oraz na terenach wysoko i średnio zurbanizowanych w porównaniu z obszarami wiejskimi i nisko zurbanizowanymi.

E-handel: rosnące zaufanie konsumentów

Znaczący wzrost zanotowano w sferze handlu elektronicznego. W 2025 roku odsetek osób w wieku 16–74 lata kupujących przez Internet w ciągu ostatnich 12 miesięcy wyniósł 69,7 procent, co oznacza wzrost o 2,3 punktu procentowego względem roku poprzedniego. Ten dynamiczny trend wskazuje na rosnące zaufanie Polaków do zakupów online oraz coraz szerszą ofertę usług i produktów dostępnych w sieci.

Kompetencje cyfrowe: wciąż poważne wyzwanie

Mimo postępów infrastrukturalnych, kwestia umiejętności cyfrowych pozostaje najbardziej palącym problemem polskiego społeczeństwa informacyjnego. Według danych z 2024 roku odsetek osób w wieku 16–74 lata posiadających podstawowe lub ponadpodstawowe umiejętności cyfrowe wyniósł 48,8 procent, co oznacza wzrost o 4,5 punktu procentowego w stosunku do roku poprzedniego.

Choć tempo wzrostu kompetencji jest zauważalne, Polska wciąż plasuje się znacznie poniżej unijnej średniej. Jak pokazują dane z 2023 roku, jedynie 44 procent Polaków posiadało podstawowe umiejętności cyfrowe, podczas gdy średnia unijna wynosiła 56 procent. To jeden z najniższych wyników w całej Unii Europejskiej, plasujący Polskę w grupie trzech krajów o najsłabszych wskaźnikach, obok Rumunii i Bułgarii.

Problem dotyczy szczególnie osób starszych, mieszkańców mniejszych miejscowości oraz osób o niższym poziomie wykształcenia. Niemal połowa populacji, bo 49,7 procent osób, posiada podstawowy lub niższy poziom ogólnych umiejętności cyfrowych, a 4 procent w ogóle nie posiada takich kompetencji.

Specjaliści ICT: braki kadrowe

Wyzwaniem pozostaje również niedobór specjalistów z branży technologii informacyjno-komunikacyjnych. W Polsce zaledwie 3,5 procent pracowników to specjaliści ICT, co plasuje kraj poniżej unijnej średniej wynoszącej 4,6 procent. Znacząco ustępujemy liderom cyfrowej Europy, takim jak Finlandia z wynikiem 8,3 procent czy Szwecja z 8,1 procent.

Działania na rzecz rozwoju kompetencji

Świadomość wagi problemu znajduje odzwierciedlenie w działaniach administracji publicznej. Program Rozwoju Kompetencji Cyfrowych, zatwierdzony w lutym 2023 roku, zakłada ambitne cele do 2030 roku: 80 procent mieszkańców Polski ma posiadać co najmniej podstawowe kompetencje cyfrowe, 40 procent ponadpodstawowe kompetencje cyfrowe, a specjaliści ICT mają stanowić 6 procent pracujących.

W ramach Krajowego Planu Odbudowy uruchomiono środki o wartości blisko 400 milionów złotych na dofinansowanie szkoleń dla różnych grup odbiorców, od obywateli z niskimi kompetencjami, przez nauczycieli, po urzędników administracji publicznej. Dodatkowo w listopadzie 2024 roku Ministerstwo Cyfryzacji zainicjowało program Porozumienie na rzecz rozwoju kompetencji cyfrowych PW eSkills, którego celem jest stworzenie platformy współpracy między instytucjami publicznymi, organizacjami pozarządowymi oraz środowiskiem biznesowym i naukowym.

Kontrola Najwyższej Izby Kontroli wykazała jednak, że realizacja Programu Rozwoju Kompetencji Cyfrowych napotyka na poważne trudności. Kluczowe zadania związane z utworzeniem Klubów Rozwoju Cyfrowego oraz szkoleniem osób wykluczonych cyfrowo do sierpnia 2024 roku nie zostały uruchomione, mimo że program zatwierdzono ponad rok wcześniej.

Perspektywy i wnioski

Polska znajduje się w paradoksalnej sytuacji: dysponuje dobrze rozwiniętą infrastrukturą cyfrową, ale boryka się z deficytem kompetencji niezbędnych do jej efektywnego wykorzystania. W dobie intensywnej cyfryzacji usług publicznych, rozwoju sztucznej inteligencji i rosnącego znaczenia kompetencji cyfrowych na rynku pracy, niwelowanie tego dystansu staje się zadaniem priorytetowym.

Nieodwracalny rozwój cyfryzacji, także w obszarze administracji publicznej, sprawia że brak odpowiednich umiejętności może prowadzić do wykluczenia społecznego i gospodarczego znacznej części populacji. Skuteczna realizacja przyjętych programów edukacyjnych, zwiększenie nakładów na podnoszenie kompetencji cyfrowych oraz lepsze mechanizmy koordynacji działań różnych podmiotów są kluczowe dla osiągnięcia celów wyznaczonych na 2030 rok.

Wyzwaniem pozostaje nie tylko przekazanie wiedzy technicznej, ale również kształtowanie postaw otwartości na nowe technologie oraz świadomości bezpieczeństwa w cyberprzestrzeni. Tylko kompleksowe podejście łączące rozwój infrastruktury, edukację i wsparcie instytucjonalne może zapewnić Polsce realny postęp w budowie dojrzałego społeczeństwa informacyjnego.