9 listopada obchodzimy Europejski Dzień Wynalazcy – święto uhonorowania twórców zmienających świat poprzez innowacyjne rozwiązania. To także moment na refleksję nad znaczeniem ochrony własności intelektualnej dla rozwoju gospodarczej konkurencyjności.
Europejski Dzień Wynalazcy został ustanowiony przez berlińskiego wynalazcę i przemysłowca Gerharda Muthenhallera. Data święta nie jest przypadkowa – wybrano 9 listopada, aby upamiętnić urodziny Hedy Lamarr, austriackiej wynalazczyni i aktorki, która opracowała system transmisji fal radiowych używany do dziś. Gdy w 1940 roku niemiecki okręt podwodny storpedował brytyjski statek wiozący dzieci, Lamarr postanowiła opracować system sterowania torpedą za pomocą fal radiowych. Patent został bezpłatnie udostępniony marynarce wojennej USA, a kolejne jego wersje stały się elementem powszechnie stosowanych sieci radiowych standardu IEEE 802.11 i GSM.
Mottem Europejskiego Dnia Wynalazcy jest cytat Alberta Einsteina: „Wyobraźnia jest ważniejsza od wiedzy”. Święto ma nie tylko uhonorować wielkich odkrywców, ale także zachęcić wszystkich do kreatywnego myślenia oraz realizacji własnych pomysłów.
Piąty z rzędu rok wzrostu polskiej aktywności wynalazczej
Polska systematycznie zwiększa swoją aktywność wynalazczą. W 2024 roku polskie podmioty dokonały 692 zgłoszeń patentowych do Europejskiego Urzędu Patentowego, co oznacza wzrost o 3,4 procent w porównaniu do roku poprzedniego. Jest to piąty z rzędu rok wzrostu – w 2020 roku Polska zgłosiła jedynie 478 patentów, co pokazuje dynamiczny trend rozwojowy.
Dane te opublikował Europejski Urząd Patentowy w raporcie Patent Index 2024. Jak podkreśla Monika Chrobak, rzeczniczka prasowa Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej, „Polska wykazała stały wzrost z 478 w 2020 r. do 692 w 2024 r., co oznacza tegoroczny wzrost o 3,4%. Jest to piąty z rzędu rok wzrostu dla Polski”. Taki wynik sprawił, że Polska zajęła 26. miejsce wśród wszystkich krajów zgłaszających patenty do EPO.
Prezes Europejskiego Urzędu Patentowego António Campinos zwraca uwagę, że „pomimo niepewności politycznej i gospodarczej europejskie firmy i wynalazcy złożyli w zeszłym roku więcej patentów, podkreślając swoją sprawność technologiczną i ciągłe inwestycje w badania i rozwój”.
Uczelnie i czysta energia na czele polskich innowacji
W 2024 roku wiodącą dziedziną techniczną dla polskich zgłoszeń patentowych była technologia medyczna z 57 zgłoszeniami, choć odnotowała ona spadek o 26,9 procent w porównaniu z rokiem poprzednim. Drugie miejsce zajęła inżynieria lądowa ze wzrostem o 15 procent. Chemia organiczna uplasowała się na trzeciej pozycji, notując spadek o 26,7 procent.
Najdynamiczniej rozwijała się jednak dziedzina określana jako maszyny elektryczne, aparatura i energia – obejmująca technologie związane z czystą energią. Tutaj Polska zanotowała imponujący wzrost o 40,9 procent rok do roku.
Wiodącymi zgłaszającymi patenty z Polski w 2024 roku były Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie i Politechnika Warszawska. W pierwszej dziesiątce znalazło się kilka uniwersytetów, co podkreśla kluczową rolę polskich uczelni w rozwoju innowacji. Trzecie miejsce zajęła firma biotechnologiczna Ryvu Therapeutics.
Polskie wynalazczynie przewyższają średnią europejską
Ciekawym aspektem polskiej aktywności wynalazczej jest wysoki udział kobiet. Prawie co trzecie zgłoszenie z Polski – dokładnie 32 procent – wymienia co najmniej jedną kobietę jako wynalazczynię. To znacznie więcej niż średnia europejska wynosząca 25 procent. Wśród krajów dokonujących ponad 2000 zgłoszeń patentowych rocznie jedynie Hiszpania ma wyższy wskaźnik (42 procent), a Polska dzieli drugie miejsce z Belgią.
Wciąż daleko do europejskiej czołówki
Pomimo dynamicznego wzrostu Polska pozostaje poniżej średniej europejskiej w liczbie zgłoszeń patentowych. W globalnym zestawieniu liderami pozostają Stany Zjednoczone, które dokonały najwięcej zgłoszeń do EPO, wyprzedzając Niemcy, Japonię, Chiny i Koreę Południową. Państwa członkowskie EPO stanowiły 43 procent wszystkich zgłoszeń, podczas gdy 57 procent pochodziło spoza Europy.
Wśród firm największą liczbę zgłoszeń do EPO w 2024 roku dokonał Samsung, który wrócił na pozycję lidera po czterech latach przerwy. Drugie miejsce przypadło firmie Huawei, a dalej uplasowały się LG, Qualcomm i RTX.
Globalnie wiodącą dziedziną techniczną po raz pierwszy była technologia komputerowa, obejmująca obszary sztucznej inteligencji, takie jak uczenie maszynowe i rozpoznawanie wzorców. W 2024 roku zarejestrowano w tej dziedzinie 16 815 zgłoszeń patentowych.
Ochrona własności intelektualnej kluczem do innowacji
Rosnąca liczba zgłoszeń patentowych to nie tylko statystyka – za każdą cyfrą kryją się konkretne rozwiązania technologiczne mające realny wpływ na gospodarkę i życie społeczeństwa. Patenty chronią intelektualną własność twórców, jednocześnie dając im przewagę konkurencyjną i motywując do dalszych inwestycji w badania i rozwój.
Doskonałym przykładem wykorzystania systemu ochrony patentowej jest działalność polskich instytutów badawczych. Łukasiewicz – Instytut Metalurgii i Inżynierii Materiałowej zgromadził imponujący dorobek: 6 wzorów użytkowych, 66 patentów, w tym 12 europejskich chronionych głównie w Niemczech, Wielkiej Brytanii i Francji, a także 4 patenty chronione w USA i 1 w Korei Południowej. W portfolio instytutu znajdują się między innymi patenty dotyczące wytwarzania grafenu – zarówno płatkowego, jak i epitaksjalnego – materiału o szerokim zastosowaniu w elektronice, energetyce i medycynie.
Znaczenie ochrony patentowej docenia także Europejski Urząd Patentowy, który od 2006 roku przyznaje corocznie Nagrodę Europejskiego Wynalazcy w pięciu kategoriach: badania, przemysł, małe i średnie przedsiębiorstwa, wynalazek z krajów nienależących do EPO oraz całokształt osiągnięć. Nagroda ta stanowi uznanie dla tych, którzy poprzez swoje innowacje realnie zmieniają otaczającą nas rzeczywistość.
Ułatwienie dostępu do ochrony patentowej przynosi system jednolitego patentu, uruchomiony w 2023 roku. Oferuje on innowatorom prostszą i bardziej przystępną cenowo ochronę w 18 państwach członkowskich UE za pomocą jednego wniosku do EPO. Polski rynek dobrze przyjął to rozwiązanie – w 2024 roku wskaźnik wykorzystania systemu jednolitego patentu wyniósł 46 procent, co oznacza, że prawie połowa wszystkich europejskich patentów przyznanych polskim innowatorom została objęta tym uproszczonym systemem ochrony.
Europejski Dzień Wynalazcy to okazja do docenienia nie tylko wielkich wynalazców przeszłości, ale także współczesnych badaczy i inżynierów, którzy dzięki swojej pasji, determinacji i wyobraźni tworzą rozwiązania mogące uczynić świat bardziej przyjaznym. To także przypomnienie, że ochrona własności intelektualnej jest fundamentem budowania innowacyjnej i konkurencyjnej gospodarki.
Źródła:
- Łukasiewicz – Instytut Metalurgii i Inżynierii Materiałowej: https://imif.lukasiewicz.gov.pl/swietujemy-europejski-dzien-wynalazcy/
- Urząd Patentowy RP – Patent Index 2024: https://uprp.gov.pl/pl/aktualnosci/informacje/patent-index-2024-europejska-innowacyjnosc-pozostaje-silna-w-obliczu-globalnej-niepewnosci-gospodarczej-liczba-zgloszen-patentowych-z-polski-nadal-rosnie
- Nauka w Polsce (25.03.2025): https://naukawpolsce.pl/aktualnosci/news,107201,epo-patent-index-2024-z-polski-prawie-700-na-200-tys-wnioskow-patentowych
- 300gospodarka.pl (26.03.2025): https://300gospodarka.pl/news/piaty-z-rzedu-rok-wzrostu-polska-zglasza-coraz-wiecej-patentow
- eGospodarka.pl (25.03.2025): https://www.egospodarka.pl/191990,Patenty-2024-200-000-zgloszen-do-EPO,1,39,1.html
- Prawo.pl (26.03.2025): https://www.prawo.pl/biznes/patent-index-2024-liczba-zgloszen-z-polski,532154.html
