Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w 2024 roku rekordowe 57,4 miliarda złotych na świadczenia związane z niezdolnością do pracy. To o 16,7 procent więcej niż rok wcześniej. Największym obciążeniem dla systemu pozostaje absencja chorobowa, choć liczba dni zwolnień lekarskich wcale nie rośnie.
Absencja chorobowa pochłania ponad połowę wydatków
Dane opublikowane przez Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych ZUS pokazują wyraźną zmianę struktury wydatków na niezdolność do pracy. Absencja chorobowa finansowana z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i funduszy zakładów pracy pochłonęła w 2024 roku 31 miliardów złotych, co stanowi 54,1 procent wszystkich wydatków.
Paradoksalnie, liczba dni absencji chorobowej nie wzrosła dramatycznie – wynosiła 224,5 miliona dni, czyli zaledwie o 2,3 miliona więcej niż w 2023 roku. Wzrost wydatków wynika przede wszystkim z waloryzacji świadczeń i rosnących wynagrodzeń, które stanowią podstawę do wyliczania zasiłków.
Renty z tytułu niezdolności – mniej osób, wyższe koszty
Na renty z tytułu niezdolności do pracy ZUS wydał 17,9 miliarda złotych, co stanowiło 31,2 procent wszystkich wydatków związanych z niezdolnością. To o 18,2 procent więcej niż rok wcześniej.
Interesujący jest fakt, że wydatki rosną mimo spadającej liczby rencistów. Przeciętna miesięczna liczba osób pobierających renty z tytułu niezdolności do pracy wyniosła w 2024 roku 500,8 tysiąca – to o 34,7 tysiąca mniej niż w 2023 roku. Dla porównania, w 2020 roku było to 653,5 tysiąca osób.
Najwyższe wydatki generowały renty związane z urazami i zatruciami – 21,9 procent wszystkich wydatków na renty, chorobami układu mięśniowo-szkieletowego – 16,9 procent oraz chorobami układu krążenia – 13,4 procent.
Zaburzenia psychiczne na czele przyczyn niezdolności
Analiza przyczyn chorobowych pokazuje, że największym obciążeniem dla systemu są zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania. Odpowiadały one za 17,7 procent wszystkich wydatków na świadczenia związane z niezdolnością do pracy, co daje kwotę ponad 10 miliardów złotych.
Na drugim miejscu znalazły się choroby układu mięśniowo-szkieletowego i tkanki łącznej – 15,4 procent wydatków. Trzecie miejsce zajęły urazy, zatrucia i inne skutki działania czynników zewnętrznych – 14,2 procent.
W przypadku kobiet istotną pozycję stanowią również wydatki związane z ciążą, porodem i połogiem – 10,5 procent wszystkich wydatków, czyli ponad 6 miliardów złotych. W tej kategorii dominuje absencja chorobowa.
Zróżnicowanie regionalne
Największe wydatki na osobę objętą ubezpieczeniem zdrowotnym odnotowano w województwie śląskim – 2655,93 złotych, kujawsko-pomorskim – 2637,82 złotych oraz lubuskim – 2511,90 złotych. Najniższe były w województwie mazowieckim – 1914,53 złotych oraz opolskim – 1930,81 złotych.
Różnice te wynikają między innymi z industrializacji regionów, struktury zatrudnienia oraz poziomu wynagrodzeń, które przekładają się na wysokość świadczeń.
Świadczenia rehabilitacyjne i prewencja
Na świadczenia rehabilitacyjne ZUS wydał 3,5 miliarda złotych, a na rehabilitację leczniczą w ramach prewencji rentowej – 247,9 miliona złotych. Ta ostatnia kwota jest prawie czterokrotnie wyższa niż w 2020 roku, choć liczba rehabilitowanych zwiększyła się tylko dwukrotnie – do 58,1 tysiąca osób.
Renty socjalne, wypłacane ze środków budżetu państwa, pochłonęły 4,7 miliarda złotych. Ich beneficjentami było przeciętnie 282,1 tysiąca osób miesięcznie. Główną przyczyną przyznawania rent socjalnych pozostają zaburzenia psychiczne – odpowiadają za 57,4 procent wydatków w tej kategorii.
Wydatki w relacji do PKB
Całkowite wydatki na świadczenia związane z niezdolnością do pracy stanowiły w 2024 roku 1,6 procent PKB, wobec 1,4 procent rok wcześniej. Udział wydatków na te świadczenia (bez absencji chorobowej finansowanej z funduszy zakładów pracy) w ogólnych wydatkach realizowanych przez ZUS wyniósł 10,7 procent.
Przeciętna kwota wydatków na świadczenia związane z niezdolnością do pracy w przeliczeniu na jedną osobę objętą ubezpieczeniem zdrowotnym wyniosła 2311,12 złotych – o 320,39 złotych więcej niż w 2023 roku.
Źródła:
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Departament Statystyki i Prognoz Aktuarialnych, „Wydatki na świadczenia z ubezpieczeń społecznych związane z niezdolnością do pracy w 2024 r.”, Warszawa 2025
