6 listopada przypada Dzień Saksofonu – data upamiętniająca narodziny belgijskiego wynalazcy Adolphe’a Saxa, twórcy instrumentu, który na zawsze odmienił brzmienie współczesnej muzyki.
Adolphe Sax, właściwie Antoine-Joseph Sax, przyszedł na świat 6 listopada 1814 roku w belgijskim Dinant. Był synem Charlesa Josepha Saxa, cenionego wytwórcy instrumentów dętych, co wywarło ogromny wpływ na jego przyszłą karierę. Saksofon skonstruował w latach czterdziestych XIX wieku, a patent na instrument otrzymał 28 czerwca 1846 roku.
Droga do uzyskania patentu nie była jednak prosta. Adolphe Sax przez ponad 20 lat zmagał się z procesami sądowymi, w których rywale kwestionowali legalność jego patentów, a on sam pozywał ich za naruszenie praw autorskich. W konsekwencji tych sporów wynalazca musiał trzykrotnie ogłosić bankructwo – w latach 1852, 1873 i 1877. Pomimo trudności finansowych, Sax uzyskał w 1857 roku posadę wykładowcy w Konserwatorium Paryskim, gdzie prowadził zajęcia z gry na saksofonie. Zmarł na zapalenie płuc w 1894 roku w Paryżu. Końcówkę życia spędził w ubóstwie.
Instrument łączący dwa światy
Saksofon został zaprojektowany jako połączenie cech instrumentów dętych drewnianych i blaszanych. Mimo metalowego korpusu zalicza się do instrumentów dętych drewnianych ze względu na drewniany stroik, który wibruje pod wpływem powietrza i wytwarza charakterystyczny dźwięk. Patent z 1846 roku obejmował osiem rozmiarów saksofonu – instrument od początku był projektowany jako rodzina instrumentów o różnych zakresach brzmieniowych.
Saksofon był przeznaczony do użytku w orkiestrach symfonicznych i wojskowych orkiestrach marszowych. Kompozytor Hector Berlioz jako jeden z pierwszych docenił walory nowego instrumentu. Berlioz wyraził się pochlebnie o wynalazku Saxa już w 1842 roku, co pomogło w jego popularyzacji. Do najpopularniejszych odmian saksofonów należą:
- sopranowy,
- altowy,
- tenorowy oraz
- baryton.
Odmiany strojone w C i F były początkowo przeznaczone do orkiestr symfonicznych, jednak nie cieszyły się popularnością wśród muzyków. Ustąpiły miejscu najpowszechniejszym obecnie wersjom w B i Es, powstałym z myślą o orkiestrach wojskowych.
Triumf w świecie jazzu
Prawdziwy rozkwit popularności saksofonu nastąpił w XX wieku wraz z rozwojem jazzu. Instrument stał się nieodłącznym elementem tego gatunku muzycznego już od początku jego istnienia. Saksofon pojawił się w składach zespołów wczesnego jazzu w 1914 roku, za czasów orkiestr Nowego Orleanu.
Wielu wybitnych saksofonistów wywarło znaczący wpływ na rozwój kolejnych stylów jazzowych:
- Sidney Bechet reprezentował dixieland,
- Coleman Hawkins współtworzył bebop wraz z Charliem Parkerem i Dizzym Gillespiem,
- Lester Young inspirował powstanie cool jazzu, a
- Joe Henderson i Sonny Rollins rozwijali hard bop.
W 1933 roku Benny Carter jako pierwszy użył w swoim big-bandzie sekcji pięciu saksofonów, co stało się standardem w wielkich orkiestrach jazzowych.
Współcześnie saksofon jest wykorzystywany w niemal każdym gatunku muzycznym. Oprócz jazzu znalazł swoje miejsce w muzyce klasycznej, rocku, popie, muzyce funkowej, soulowej, a nawet w hip-hopie i muzyce elektronicznej. W Polsce instrument zdobył uznanie dzięki wybitnym muzykom jazzowym, takim jak Zbigniew Namysłowski, Michał Urbaniak czy Tomasz Szukalski, którzy wprowadzili polską scenę jazzową na areny międzynarodowe.
Święto instrumentu
Dzień Saksofonu obchodzony jest 6 listopada w wielu krajach świata. W Polsce święto to przypada na rocznicę urodzin Adolphe’a Saxa i jest okazją do promowania instrumentu poprzez koncerty, warsztaty i wydarzenia muzyczne.
Saksofon pozostaje jednym z niewielu instrumentów muzycznych, który został w całości wynaleziony przez jedną osobę. Adolphe Sax w swoim rodzinnym mieście Dinant w Belgii ma poświęcone muzeum – Mr Sax’s House, które dokumentuje jego życie i dokonania. To właśnie tam można poznać historię człowieka, którego wynalazek na zawsze odmienił oblicze muzyki.
Źródła
- Wikipedia – Adolphe Sax: https://en.wikipedia.org/wiki/Adolphe_Sax
- Portal Gov.pl – Państwowa Szkoła Muzyczna w Głogowie: https://www.gov.pl/web/psmglogow/dzien-saksofonu-i-fortepianu—21-listopada-2024-r
- Akademia Sztuki w Szczecinie – XV Międzynarodowy Festiwal Saksofonowy: https://www.akademiasztuki.eu/Product/xv-miedzynarodowy-festiwal-saksofonowy
- Wikipedia – Saksofon: https://pl.wikipedia.org/wiki/Saksofon
- CiekawostkiHistoryczne.pl – Adolphe Sax twórca saksofonu: https://ciekawostkihistoryczne.pl/2023/06/29/adolphe-sax-tworca-saksofonu/
- Antwerpia.be – Adolphe Sax: https://antwerpia.be/adolphe-sax-belg-ktory-stworzyl-saksofon
