Czy kupując warzywa lub owoce z napisem „Polska” na wywieszce, faktycznie sięgasz po krajowy produkt? Przez lata miliony konsumentów nie mogło być tego pewnych. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) podjął jednak zdecydowane działania – i przyniosły one wymierne efekty.
Skąd wziął się problem?
Wszystko zaczęło się od skarg konsumentów, którzy zauważali rozbieżności między informacjami na wywieszkach sklepowych a danymi na opakowaniach produktów lub w dokumentach dostawy. Kraj pochodzenia widniejący na etykiecie przy ladzie często nie zgadzał się z tym, co podawał producent czy dostawca. Prezes UOKiK postanowił sprawdzić, jak powszechne jest to zjawisko.
Już w lipcu 2019 r. Inspekcja Handlowa, działając na zlecenie Prezesa UOKiK, skontrolowała 96 placówek handlowych należących do osiemnastu sieci, w tym m.in. Aldi, Auchan, Biedronka, Carrefour, Dino, Delikatesy Centrum, E. Leclerc, Frapo Dystrybucja, Hipermarket Bi1, Intermarche, Kaufland, Lewiatan, Lidl, Netto, Polo Market, Stokrotka, Społem PSS i Tesco. Nieprawidłowości stwierdzono w prawie jednej trzeciej skontrolowanych placówek – dokładnie w 32,3 proc. Inspektorzy ocenili 1162 partie owoców i warzyw, kwestionując 118 z nich, co stanowiło 10,2 proc.
Kontrole powtórzono w 2020 r. W pierwszym półroczu pracownicy Inspekcji Handlowej odwiedzili 395 placówek, w tym 356 należących do sieci handlowych. Nieprawidłowości ujawniono w 140 z nich, czyli w ponad 35 proc. Spośród 3527 skontrolowanych partii świeżych warzyw i owoców zakwestionowano 358 – również 10,2 proc. – ze względu na brak lub błędną informację o kraju pochodzenia.
Milionowe kary za wprowadzanie w błąd
Na podstawie ustaleń Inspekcji Handlowej Prezes UOKiK wszczął postępowania przeciwko dwóm podmiotom: Jeronimo Martins Polska (właścicielowi sieci Biedronka) oraz Kaufland Polska Markety. Oba postępowania zakończyły się decyzjami wydanymi w 2021 r.
W przypadku Jeronimo Martins Polska kontrole przeprowadzono w IV kwartale 2019 r., I i II kwartale 2020 r. oraz w lutym 2021 r. Inspekcja Handlowa sprawdziła łącznie 263 sklepy w całym kraju. W blisko 30 proc. skontrolowanych placówek stwierdzono nieprawidłowości, a w niektórych z nich odsetek zakwestionowanych partii produktów przekraczał nawet 20 proc. Prezes UOKiK nałożył na właściciela sieci Biedronka karę w wysokości ponad 60 mln zł
W odniesieniu do Kaufland Polska Markety kontrole trwały od stycznia 2020 r. do czerwca 2021 r. i objęły 30 proc. wszystkich sklepów tej sieci w Polsce. Nieprawidłowości ujawniono w 38 proc. sprawdzonych placówek – 27 na 71 skontrolowanych. Łącznie zbadano 215 partii produktów, kwestionując 24,7 proc. z nich. Jeszcze w II kwartale 2021 r. inspektorzy odwiedzili 32 sklepy i stwierdzili, że w 43,7 proc. z nich wciąż błędnie podawano kraj pochodzenia. Kara nałożona na Kaufland Polska Markety wyniosła 13,2 mln zł
Co mówi Prezes UOKiK?
Prezes UOKiK Tomasz Chróstny tak skomentował wyniki prowadzonych działań: „Rzetelna i prawdziwa informacja o produkcie to jedno z najważniejszych praw konsumenta. W trakcie naszych postępowań potwierdziło się, że klienci sklepów Biedronka i Kaufland nie mieli jasnej informacji o tym, skąd pochodzą warzywa i owoce. Inny kraj widniał na wywieszce, a inny na opakowaniu. Działania UOKiK i kontrole Inspekcji Handlowej sprawiły, że obecnie wywieszki w sklepach w większości przypadków prawidłowo informują o kraju pochodzenia warzyw i owoców. Dla wielu osób ważne jest wspieranie polskich dostawców i wybieranie polskich produktów, dlatego sklepy nie powinny wprowadzać konsumentów w błąd.”
Sytuacja po kontrolach – co zmieniło się na półkach?
W trzecim i czwartym kwartale 2025 r. Inspekcja Handlowa ponownie sprawdziła oznakowanie warzyw i owoców w obu sieciach. Wyniki były wyraźnie lepsze od tych sprzed kilku lat.
W sklepach Biedronka odsetek zakwestionowanych partii produktów wyniósł niespełna 1 proc. – od 0,23 proc. do 0,73 proc. W sklepach Kaufland zakwestionowano 1,5 proc. sprawdzonych partii (źródło: UOKiK, komunikat z 5.03.2026). To radykalna poprawa w porównaniu z wynikami kontroli z lat 2019–2021.
UOKiK podkreśla, że kary finansowe pełnią nie tylko funkcję dyscyplinującą wobec bezpośrednio ukaranych przedsiębiorców, lecz także funkcję informacyjną i edukacyjną dla całego rynku. Informacja o nałożonych sankcjach stanowi sygnał dla innych podmiotów, jakie konsekwencje grożą za naruszanie zbiorowych interesów konsumentów.
Nowe przepisy: flagi na wywieszkach od 17 lutego 2026 r.
Zmiany na poziomie regulacyjnym wzmacniają dotychczasowe efekty nadzoru. Od 17 lutego 2026 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zgodnie z którym warzywa i owoce w sklepach muszą być oznaczone flagą kraju pochodzenia. Nowy wymóg stanowi kolejny krok w kierunku zapewnienia konsumentom przejrzystej i rzetelnej informacji o produktach.
Co możesz zrobić jako konsument?
Pomimo znaczącej poprawy sytuacji nieprawidłowości w oznakowaniu mogą się nadal zdarzać. Jeżeli w sklepie zauważysz rozbieżność między krajem podanym na wywieszce a tym wskazanym na opakowaniu lub innym źródle informacji, możesz zgłosić to do Głównego Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (GIJHARS) – instytucji podlegającej Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która przejęła od Inspekcji Handlowej zadania kontrolne w zakresie jakości i oznakowania produktów spożywczych.
Źródła
- UOKiK, komunikat „Oznakowanie warzyw i owoców krajem pochodzenia – efekty działań UOKiK”, 5 marca 2026 r.: https://uokik.gov.pl/oznakowanie-warzyw-i-owocow-krajem-pochodzenia-efekty-dzialan-uokik
- Archiwum UOKiK, decyzja dotycząca Jeronimo Martins Polska (2021): https://archiwum.uokik.gov.pl/aktualnosci.php?news_id=17434
- Archiwum UOKiK, decyzja dotycząca Kaufland Polska Markety (2021): https://archiwum.uokik.gov.pl/aktualnosci.php?news_id=18166
