Każdego roku 5 stycznia miłośnicy deserów obchodzą niecodzienny Dzień Bitej Śmietany. To święto puszystego dodatku, który od stuleci zachwyca podniebienia na całym świecie, swoją datą nawiązuje do urodzin człowieka, który zrewolucjonizował sposób jej podawania.
Wynalazca, który zmienił desery
Dzień Bitej Śmietany przypada na urodziny Aarona S. Lapina, znanego również jako „Bunny” Lapin, który przyszedł na świat 5 stycznia 1914 roku w Saint Louis w stanie Missouri. Przedsiębiorca z branży spożywczej w 1948 roku opatentował przełomowy wynalazek – pojemnik pod ciśnieniem ze specjalnym dozownikiem, który umożliwiał podawanie bitej śmietany w formie sprayu. Tak narodziła się słynna marka Reddi-wip, która do dziś jest synonimem wygody w kuchni.
Jak podają źródła historyczne, wynalazek Lapina nie był od razu doskonały. Poprzez lata prób i błędów udało mu się osiągnąć produkt o idealnej konsystencji i gęstości. W 1949 roku złożył wniosek patentowy, a w 1955 roku otrzymał patent na zawór do pojemników pod ciśnieniem gazowym. Konstrukcja zawierała innowacyjny system otwierania przez pochylenie, który automatycznie wracał do pozycji centralnej, zachowując gaz napędowy. Bita śmietana w sprayu zawiera podtlenek azotu, który sprawia, że śmietana nabiera charakterystycznej puszystości przy wydostawaniu się z pojemnika.
Aaron S. Lapin zmarł 10 lipca 1999 roku w Los Angeles w wieku 85 lat. Jego wynalazek na trwałe zmienił sposób, w jaki podajemy desery na całym świecie.
Historia sięga XVII wieku
Chociaż Lapin uczynił bitą śmietanę łatwo dostępną, sama bita śmietana ma znacznie dłuższą historię. Pierwsze znane przekazy o jej podaniu sięgają 1671 roku, gdy François Vatel przygotował ją podczas balu na dworze francuskiego króla Ludwika XIV. Jednak badacze wskazują, że ten puszysty dodatek był prawdopodobnie znany już wcześniej.
Nie wiadomo dokładnie, kiedy zaczęto stosować bitą śmietanę, lecz pojawia się ona pod nazwą neve di latte lub neige de lait w zapiskach XVI-wiecznych włoskich autorów. W Polsce przepis na bitą śmietanę pojawił się w pierwszej polskiej książce kucharskiej „Compendium ferculorum, albo Zebranie potraw” Stanisława Czernieckiego, wydanej w 1682 roku.
François Vatel, szwajcarski kucharz pracujący dla francuskich arystokratów, zasłynął z przygotowania crème chantilly – bitej śmietany z dodatkiem cukru i wanilii. Warto jednak zauważyć, że premiera tego deseru miała miejsce dopiero 18 czerwca 1784 roku, ponad sto lat po śmierci kucharza, a opisała go baronowa Maria Fiodorowna.
Czym jest bita śmietana
Bita śmietana to śmietana lub śmietanka zawierająca zazwyczaj więcej niż 30 procent tłuszczu, która została napowietrzona przez ubijanie. Z technicznego punktu widzenia jest jednocześnie emulsją i pianą. Powietrze wtłaczane podczas ubijania zostaje uwięzione pod postacią pęcherzyków z błonami białkowymi, otoczonych zemulgowanym tłuszczem.
Decyzją Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 2017 roku termin bita śmietanka jest zarezerwowany wyłącznie dla przetworów mleka zwierzęcego, podobnie jak pojęcia mleko, ser, śmietana, masło i jogurt.
Podczas ubijania następuje destabilizacja ochronnych błon cząsteczek tłuszczu za pomocą ścinających sił trzepaczki. Tłuszcz, który nie łączy się z wodą, zaczyna tworzyć strukturę stabilizującą pęcherzyki powietrza i zapobiegającą wyciekaniu płynu. Ten proces nadaje bitej śmietanie charakterystyczną, puszystą konsystencję.
Jak świętować
Dzień Bitej Śmietany to doskonała okazja do przygotowania ulubionych deserów z tym kremowym dodatkiem. Bita śmietana stanowi nieodłączny element wielu kulinarnych kompozycji – od tortów i ciast, przez gofrów i naleśników, po gorącą czekoladę czy kawę. Może być aromatyzowana cukrem, wanilią, kawą, czekoladą, pomarańczą i wieloma innymi składnikami.
W polskiej tradycji kulinarnej szczególne miejsce zajmuje krem sułtański, który robił furorę w kawiarniach na początku lat 70. XX wieku i pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych deserów na bazie bitej śmietany.
Krem bita śmietanka zaliczany jest do kremów do tortów z grupy produkowanych na zimno. Jest to wyrób nietrwały, przeznaczony do konsumpcji w ciągu sześciu godzin, gdy przechowywany jest w temperaturze około sześciu stopni Celsjusza. Można przedłużyć delikatnie jej trwałość, dodając pod koniec ubijania rozpuszczoną w małej ilości śmietany schłodzoną żelatynę.
Źródła
- Portal Spożywczy: „5 stycznia obchodzimy Dzień Bitej Śmietany” (2019)
- Moje Kalendarze: „Dzień Bitej Śmietany – 2025”
- Wikipedia: „Bita śmietana”
- NerdyCook.in: „Dzień bitej śmietany – jak zrobić idealną bitą śmietanę?”
- Dictionary.sensagent.com: „Reddi-wip: definition of Reddi-wip and synonyms of Reddi-wip”
- Orlando Sentinel: „Aaron Lapin” (1999)
- Przedszkole Dwójka w Dębicy: „Dzień Bitej Śmietany” (3 stycznia 2025)
