14 listopada świat obchodzi Światowy Dzień Cukrzycy – święto ustanowione w rocznicę urodzin Sir Fredericka Bantinga, którego odkrycie insuliny w 1922 roku zrewolucjonizowało leczenie tej choroby. Tegoroczne dane pokazują skalę problemu: według najnowszego wydania IDF Diabetes Atlas z cukrzycą żyje obecnie około 589 milionów dorosłych na całym świecie.
Epidemia XXI wieku nabiera tempa
Cukrzyca stała się jedną z najpoważniejszych chorób cywilizacyjnych współczesności. Jak informuje Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna (IDF), w 2024 roku cukrzyca dotknęła 11,1 procent globalnej populacji dorosłych w wieku 20-79 lat, co oznacza, że choruje jedna na dziewięć osób. Prognozy są niepokojące – do 2050 roku liczba chorych może wzrosnąć do 853 milionów.
Szczególnie alarmujące jest to, że ponad 252 miliony dorosłych żyje z nierozpoznaną cukrzycą. W 2024 roku choroba była odpowiedzialna za 3,4 miliona zgonów, co oznacza, że co dziewięć sekund umiera jedna osoba z powodu cukrzycy lub jej powikłań. Globalne wydatki na leczenie cukrzycy przekroczyły w 2024 roku bilion dolarów amerykańskich po raz pierwszy w historii.
Sytuacja w Polsce wymaga działań
Polska nie jest wyjątkiem od globalnego trendu. Według danych Ministerstwa Zdrowia, w 2022 roku 3,1 miliona chorych na cukrzycę skorzystało z usług publicznej służby zdrowia. W porównaniu z rokiem 2017, kiedy zarejestrowano 2,7 miliona chorych, oznacza to dynamiczny wzrost zachorowalności. Na podstawie tej dynamiki Ministerstwo Zdrowia ocenia, że w 2030 roku w Polsce będzie 4,2 miliona chorych na cukrzycę.
Eksperci podkreślają jednak, że rzeczywista liczba osób z cukrzycą jest znacznie wyższa. Przyjmuje się, że dodatkowo 25 procent osób ma niezdiagnozowaną cukrzycę i nie leczy się z tego powodu. Dane szacunkowe wskazują, że około 200 tysięcy chorych to osoby z cukrzycą typu 1, podczas gdy pozostałe przypadki dotyczą przede wszystkim cukrzycy typu 2, stanowiącej około 90 procent wszystkich zachorowań.
Cukrzyca jako choroba zawodowa – temat na 2025 rok
Tegoroczna kampania IDF kontynuuje trzyletni cykl „Cukrzyca i dobre samopoczucie”, a tematem przewodnim jest „Praca a cukrzyca”. Siedem na dziesięć osób z cukrzycą jest w wieku produkcyjnym, a miejsce pracy często staje się źródłem stresu, stygmatyzacji i barier w dostępie do właściwej opieki medycznej.
Polskie Towarzystwo Diabetologiczne (PTD) zorganizowało na początku listopada studyjną debatę pt. „Pracuję z cukrzycą! Osoba z cukrzycą na rynku pracy w Polsce w 2025 roku”, poświęconą praktycznym rozwiązaniom w miejscu pracy i wsparciu osób z tą chorobą. W dniach 14-15 listopada w Poznaniu odbyło się również 8. Forum Nowoczesnej Diabetologii – interdyscyplinarne spotkanie poświęcone przyszłości leczenia i organizacji opieki nad pacjentami.
Dlaczego 14 listopada?
Światowy Dzień Cukrzycy został ustanowiony w 1991 roku przez Międzynarodową Federację Diabetologiczną oraz Światową Organizację Zdrowia jako odpowiedź na rosnącą liczbę zachorowań na całym świecie. Data 14 listopada nie jest przypadkowa – tego dnia w 1891 roku urodził się Frederick Banting, który wraz z Charlesem Bestem jako pierwszy sformułował koncepcję prowadzącą do odkrycia insuliny.
Głównym celem obchodów jest zwiększenie świadomości społecznej na temat przyczyn, objawów, sposobów leczenia i powikłań związanych z cukrzycą. Według informacji zamieszczonych na portalu gov.pl, w obchodach uczestniczy obecnie ponad 350 milionów ludzi z różnych regionów świata, a kampania prowadzona jest przez cały rok.
Cukrzyca i jej powikłania
Cukrzyca jest chorobą przewlekłą i nieuleczalną, jednak można ograniczać jej skutki poprzez odpowiednią kontrolę i zmianę stylu życia. Zgodnie z raportami Światowej Organizacji Zdrowia, cukrzyca jest główną przyczyną ślepoty, niewydolności nerek, zawałów serca, udarów mózgu i amputacji kończyn dolnych. Jest również siódmą najczęściej występującą przyczyną zgonów na świecie.
Szczególnie niepokojące są dane dotyczące amputacji. Polska zajmuje dziesiąte miejsce wśród 31 krajów europejskich pod względem liczby dużych amputacji nóg u dorosłych chorych na cukrzycę. W latach 2014-2018 liczba takich zabiegów wzrosła o ponad jedną piątą, a koszty amputacji zwiększyły się o 44 procent.
Profilaktyka kluczem do powstrzymania epidemii
Cukrzyca typu 2, będąca konsekwencją stylu życia, może być w znacznej mierze zapobiegana. U około 90 procent chorych na ten typ cukrzycy stwierdza się nadwagę lub otyłość. Nieracjonalna dieta, szczególnie dodatni bilans energetyczny, zmniejszona aktywność fizyczna oraz nadmierna masa ciała stanowią najważniejsze czynniki ryzyka rozwoju choroby.
Eksperci są zgodni, że kluczowe znaczenie ma wczesna diagnostyka, skuteczne leczenie oraz monitoring choroby. Podstawą optymalizacji opieki powinno być prawidłowe monitorowanie glikemii, które pozwala zapobiegać znacznej liczbie ostrych powikłań cukrzycy, obniżać koszty leczenia doraźnego, w tym hospitalizacji, oraz poprawiać jakość życia pacjentów.
Potrzeba systemowych rozwiązań
Światowy Dzień Cukrzycy to nie tylko okazja do podniesienia świadomości społecznej, ale przede wszystkim przypomnienie o konieczności podjęcia skutecznych działań prewencyjnych. Liczba przypadków cukrzycy wzrasta i będzie wzrastać, o ile nie zostaną wdrożone natychmiastowe programy zapobiegawcze oraz nie zwiększy się dostęp do nowoczesnych metod leczenia.
Jak podkreśla Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, tylko szersze włączenie innowacyjnych leków do systemu refundacyjnego oraz poprawa dostępu do opieki diabetologicznej pozwoli powstrzymać rozwój epidemii cukrzycy. To wyzwanie nie tylko dla służby zdrowia, ale dla całego społeczeństwa.
Źródła:
- Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Wąbrzeźnie, Portal Gov.pl: „14 listopada obchodzimy Światowy Dzień Cukrzycy”, https://www.gov.pl/web/psse-wabrzezno/14-listopada-obchodzimy-swiatowy-dzien-cukrzycy
- Polskie Towarzystwo Diabetologiczne: „Światowy Dzień Cukrzycy 2025”, https://ptdiab.pl/aktualnosci/swiatowy-dzien-cukrzycy-2025
- International Diabetes Federation: „IDF Diabetes Atlas 11th Edition 2025”, https://diabetesatlas.org/
- Ministerstwo Zdrowia, dane na podstawie publikacji z 2024 roku dotyczących statystyk cukrzycy w Polsce
- International Diabetes Federation: „Over 250 million people worldwide unaware they have diabetes”, https://idf.org/news/idf-diabetes-atlas-11th-edition/
