Każdego roku 4 października przypada Światowy Dzień Onkologii. To dzień, który ma nie tylko zachęcać do profilaktyki, ale przede wszystkim zwracać uwagę na codzienne problemy osób zmagających się z chorobami onkologicznymi. I choć temat może wydawać się ciężki, warto o nim rozmawiać – bo wiedza naprawdę może uratować życie.
Liczby mówią same za siebie
Dane z Krajowego Rejestru Nowotworów pokazują skalę problemu: w Polsce z rakiem zmaga się około 1,17 miliona osób, a liczba nowych zachorowań w skali roku sięga blisko 170 tysięcy (dane z 2023 roku). Co to oznacza w praktyce? Na każde 100 tysięcy Polaków aż 440 ma zdiagnozowanego raka. To więcej niż populacja niejednego małego miasta.
Najczęściej chorujemy na nowotwory płuc, piersi, prostaty, jelita grubego, jajników i szyjki macicy. Co niepokojące, według specjalistów liczba zachorowań w Polsce w ciągu ostatnich trzech dekad wzrosła ponad dwukrotnie. I nic nie wskazuje na to, by ten trend miał się odwrócić.
Co właściwie dzieje się w naszym organizmie?
Żeby zrozumieć, czym jest nowotwór, wyobraźmy sobie komórkę, która nagle przestaje grać według ustalonych reguł. Nowotwór to niekontrolowany rozwój komórek, których materiał genetyczny został zmieniony. Choć często używamy zamiennie słów „nowotwór” i „rak”, w praktyce oznaczają one to samo schorzenie.
Rozwój choroby nowotworowej w organizmie trwa bardzo długo – od kilku do kilkunastu lat. Najpierw musi zadziałać czynnik, który spowoduje zmiany w materiale genetycznym pojedynczej komórki. Później taka komórka zaczyna się namnażać, tworząc guz, który po osiągnięciu odpowiedniej wielkości może zacząć przemieszczać się na otaczające tkanki.
Nieprawidłowe komórki różnią się od zdrowych przede wszystkim tym, że żyją w naszym organizmie bardzo długo, podczas gdy czas życia komórek zdrowych jest ściśle określony. Drugą istotną różnicą jest to, że mogą one przemieszczać się po całym ciele. Można powiedzieć, że komórka nieprawidłowa to swoisty „pasożyt”, który żyje w organizmie jak chce i gdzie chce.
Dlaczego zachorowań jest coraz więcej?
Nowotwory są chorobami cywilizacyjnymi. Oznacza to, że obecnie zachorowania spotykają nas częściej niż w przeszłości. Dlaczego? Z jednej strony mamy częściej do czynienia z czynnikami, które mogą doprowadzić do uszkodzenia komórki. Z drugiej – wydłuża się czas życia ludzkiego, a nowotwory rozwijają się głównie u osób starszych, stąd zwiększa się faktyczna liczba zachorowań.
Co istotne, nieprawidłowe komórki powstają w naszym ciele przez całe życie. Na szczęście dobrze funkcjonujący organizm potrafi je sam zidentyfikować i zniszczyć. Problem pojawia się wtedy, gdy któraś z nich nie zostanie wyeliminowana, zagnieździ się w organizmie i zacznie się dzielić.
Polska na tle świata
Podczas gdy na świecie nowotwory traktowane są jako choroby przewlekłe i uleczalne, w Polsce wskaźnik umieralności z tego powodu jest bardzo wysoki. Rocznie z powodu nowotworów umiera około 100 tysięcy Polaków. To liczba, która powinna nas zmobilizować do działania.
Połowa zachorowań możliwa do uniknięcia
A teraz najważniejsza informacja: nie ulega wątpliwości, że połowa zachorowań na nowotwory można uniknąć dzięki stosowaniu się do wskazówek zawartych w Europejskim Kodeksie Walki z Rakiem. Brzmi zachęcająco? I całkiem realistycznie, bo są to zasady stosunkowo łatwe do wprowadzenia w życie.
12 sposobów na zdrowie według Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem
- Nie pal – to najważniejsza zasada
- Stwórz w domu środowisko wolne od tytoniu – chroń także bliskich
- Utrzymuj prawidłową masę ciała – nadwaga to jeden z czynników ryzyka
- Bądź aktywny fizycznie w codziennym życiu – nawet zwykły spacer się liczy
- Przestrzegaj zaleceń zdrowego żywienia – więcej warzyw, mniej przetworzonej żywności
- Jeśli pijesz alkohol, ogranicz jego spożycie – im mniej, tym lepiej
- Unikaj nadmiernej ekspozycji na promienie słoneczne – używaj kremów z filtrem
- Chroń się przed działaniem substancji rakotwórczych w miejscu pracy – sprawdź, czemu jesteś narażony
- Sprawdź, czy w domu jesteś narażony na naturalne promieniowanie spowodowane wysokim stężeniem radonu – to gaz, który może się gromadzić w budynkach
- Karmienie piersią zmniejsza u matki ryzyko zachorowania na raka piersi o ponad 4% – dodatkowa korzyść dla mamy
- Zadbaj, aby dzieci zostały poddane szczepieniom ochronnym – niektóre szczepionki chronią przed wirusami wywołującymi nowotwory
- Bierz udział w programach badań przesiewowych – wczesne wykrycie to klucz do sukcesu
Dlaczego profilaktyka jest tak ważna?
W onkologii liczy się czas. Im wcześniej wykryjemy nowotwór, tym większe szanse na całkowite wyleczenie. Dlatego tak ważne są regularne badania profilaktyczne. Nie warto ich odkładać „na później” – to może być właśnie ten moment, który zdecyduje o wszystkim.
Onkologia jako nauka zajmuje się nie tylko leczeniem, ale też zapobieganiem chorobom nowotworowym, ich rozpoznawaniem oraz wielospecjalistyczną opieką nad chorymi. To dziedzina, która w ostatnich latach zrobiła ogromny krok naprzód. Diagnoza nowotworu nie jest dziś wyrokiem śmierci, jak to było kiedyś, ale początkiem drogi do odzyskania zdrowia.
Co możemy zrobić już dziś?
Światowy Dzień Onkologii to dobra okazja, żeby zastanowić się nad swoim stylem życia. Nie trzeba od razu zmieniać wszystkiego – wystarczy zacząć od małych kroków. Może to będzie rzucenie palenia? A może zapisanie się na zaległe badania kontrolne? Każda decyzja prozdrowotna ma znaczenie.
Warto też pamiętać o osobach, które walczą z rakiem. Często potrzebują nie tylko wsparcia medycznego, ale też zwykłej ludzkiej obecności i zrozumienia. Światowy Dzień Onkologii to również dzień, w którym zwracamy uwagę na ich codzienne problemy i potrzeby.
Źródła:
- Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna we Wrześni, „Światowy Dzień Onkologii”, https://www.gov.pl/web/psse-wrzesnia/swiatowy-dzien-onkologii
- Krajowy Rejestr Nowotworów (dane cytowane przez jednostki służby zdrowia, 2023)
- Wojewódzki Szpital Zespolony w Płocku, „4 października – Światowy Dzień Onkologii”, 2024, https://www.wszplock.pl/2024/10/04/4-pazdziernika-swiatowy-dzien-onkologii/
- Europejski Kodeks Walki z Rakiem
© Kliknij i sprawdź naszą ofertę licencji na wykorzystanie tekstu
