29 października przypada Światowy Dzień Udaru Mózgu. To okazja, by przypomnieć, że udar pozostaje trzecią najczęstszą przyczyną śmierci w Polsce i pierwszą przyczyną trwałej niesprawności osób po 40. roku życia. Kluczem do ratowania życia jest szybka reakcja i znajomość objawów.
Światowy Dzień Udaru Mózgu został ustanowiony w 2006 roku przez Światową Organizację Udaru Mózgu. Według danych tej organizacji, jeden na sześciu mieszkańców globu będzie mieć udar mózgu podczas swojego życia. W okolicach 29 października na całym świecie odbywają się akcje mające na celu nagłośnienie problemu i edukację społeczeństwa.
Skala problemu w Polsce
Dane dotyczące sytuacji w naszym kraju nie pozostawiają złudzeń co do powagi zagrożenia. Jak informuje Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Bydgoszczy, „udar mózgu to trzecia po chorobach serca i nowotworach przyczyna śmierci i pierwsza przyczyna trwałej niesprawności wśród Polaków po 40 roku życia”.
W Polsce co roku na udar zapada około 80-90 tysięcy osób, a około 30 tysięcy z nich umiera. Statystyki pokazują, że 30 procent osób umiera w wyniku udaru w ciągu pierwszego miesiąca od zachorowania. Dane te podkreślają wagę szybkiej interwencji medycznej i odpowiedniej profilaktyki.
Czym jest udar mózgu?
Udar mózgu powstaje, gdy naczynia krwionośne dostarczające tlen i substancje odżywcze do mózgu zostają zablokowane przez skrzep krwi lub następuje ich uszkodzenie. Prowadzi to do odcięcia części mózgu od dopływu tlenu i składników odżywczych, wskutek czego następuje jej obumieranie.
Zdecydowana większość udarów – około 80 procent – to udary niedokrwienne, do których dochodzi w następstwie zamknięcia światła naczynia krwionośnego. W sytuacji, gdy krew przedostaje się do mózgu w wyniku uszkodzenia ściany naczynia krwionośnego i w konsekwencji niszczy tkanki mózgu, mamy do czynienia z udarem krwotocznym, potocznie nazywanym wylewem.
Szczególną uwagę należy zwrócić na przemijające ataki niedokrwienne – TIA (transient ischemic attack), inaczej „mini udar”, którego objawy ustępują w ciągu 24 godzin. Mogą być one zwiastunem „dużego” udaru. Szacuje się, że u co piątej osoby po „mini udarze”, kolejny udar mózgu może wystąpić w ciągu kilku dni lub tygodni. Dlatego osoba, u której zdarzyła się taka sytuacja, powinna jak najszybciej zgłosić się do lekarza, najlepiej neurologa.
Konsekwencje społeczne i ekonomiczne
Jak podkreśla Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Bydgoszczy, „udar może w jednej chwili odebrać niemal wszystko – sprawność, samodzielność, możliwość komunikowania się ze światem, może uszkodzić wzrok, słuch”. Większość osób, które przeżyją udar, pozostaje w różnym stopniu niepełnosprawna.
Dane pokazują, że 20 procent chorych, którzy przeżywają ostrą fazę udaru, wymaga stałej opieki, a 30 procent – pomocy w niektórych czynnościach życia codziennego. Udar jest nie tylko problemem medycznym i społecznym, ale również ekonomicznym ze względu na koszty leczenia oraz niepełnosprawność zawodową, która często dotyczy chorych po udarze.
Czynniki ryzyka – co możemy zmienić?
Podstawą skutecznej profilaktyki udaru mózgu jest znajomość czynników ryzyka. Na część z nich nie mamy wpływu, ale większość możemy ograniczać i modyfikować. Im więcej czynników ryzyka występuje równocześnie u danej osoby, tym większe niebezpieczeństwo wystąpienia udaru mózgu.
Do czynników modyfikowalnych, na które mamy wpływ poprzez prowadzenie odpowiedniego stylu życia i leczenie chorób, należą:
- choroby serca takie jak migotanie przedsionków,
- nadciśnienie tętnicze,
- wysoki poziom cholesterolu,
- cukrzyca,
- palenie tytoniu,
- nadużywanie alkoholu oraz s
- tres.
Jak zauważa Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Bydgoszczy, „do powstania udaru przyczyniają się choroby układu sercowo-naczyniowego, takie jak nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca i migotanie przedsionków”.
Czynniki niemodyfikowalne to te, na które nie mamy wpływu:
- wiek (ryzyko wystąpienia udaru mózgu wzrasta powyżej 55. roku życia, choć zdarza się również u młodych osób),
- płeć (do udaru częściej dochodzi u mężczyzn),
- czynniki genetyczne oraz przebyty wcześniej udar lub przemijający atak niedokrwienny.
Profilaktyka – zmiana stylu życia
Udar mózgu to choroba, której ryzyko wystąpienia można skutecznie ograniczyć. Jeśli dana osoba cierpi na jedną z chorób podwyższających ryzyko udaru, taką jak migotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca, należy zasięgnąć porady lekarza i stosować się do jego zaleceń. Na wiele czynników ryzyka możemy również wpływać samodzielnie poprzez zmiany w stylu życia.
Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Bydgoszczy podkreśla, że „by zapobiec udarowi, musimy, więc najczęściej zmienić swój styl życia, odpowiednio leczyć i monitorować choroby, które zwiększają jego ryzyko”.
Czas ma kluczowe znaczenie
Najważniejszym przesłaniem Światowego Dnia Udaru Mózgu jest uświadomienie społeczeństwu, jak istotna jest szybka reakcja. Według informacji Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Bydgoszczy, „liczy się czas, bo im szybciej od wystąpienia pierwszych symptomów udaru zostanie podjęte leczenie, tym jego skuteczność jest większa, a przez to zwiększają się szanse na uniknięcie poważnych konsekwencji choroby”.
Najczęściej występujące objawy udaru mózgu wymagają natychmiastowego wezwania pogotowia pod numer 999 lub 112. Rozpoznanie symptomów i błyskawiczna reakcja mogą uratować życie chorego. Udary można leczyć, ale tylko wtedy, gdy pomoc medyczna zostanie udzielona wystarczająco szybko.
Źródła:
- Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Bydgoszczy – Portal Gov.pl: https://www.gov.pl/web/wsse-bydgoszcz/swiatowy-dzien-udaru-mozgu
- Stowarzyszenie Udarowcy – Liczy się wsparcie, program Stop Udarom: https://stopudarom.pl/udar-mozgu/o-chorobie/
- Stowarzyszenie Udarowcy – Liczy się wsparcie, program Stop Udarom: https://stopudarom.pl/udar-mozgu/objawy/
- Stowarzyszenie Udarowcy – Liczy się wsparcie, program Stop Udarom: https://stopudarom.pl/udar-mozgu/czynniki-ryzyka/
- Stowarzyszenie Udarowcy – Liczy się wsparcie, program Stop Udarom: https://stopudarom.pl/udar-mozgu/jak-zapobiegac/
© Kliknij i sprawdź naszą ofertę licencji na wykorzystanie tekstu
