Od października 2025 roku w Polsce oficjalnie działa system kaucyjny. To zmiana, która dotyczy każdego z nas – przy zakupie napoju zapłacimy trochę więcej, ale te pieniądze łatwo odzyskamy. Wystarczy zwrócić puste opakowanie.
Kiedy ruszył system?
Od 1 października 2025 roku zaczął obowiązywać w Polsce system kaucyjny – to oficjalna data startu, choć początkowo planowano wprowadzenie go już na początku roku. Przesunięcie terminu miało dać branży więcej czasu na przygotowania.
Co ciekawe, system będzie wprowadzany etapami. Od 1 stycznia 2026 roku kaucji będą podlegać również butelki szklane wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra, tu zwrot wyniesie jedną złotówkę za butelkę. Dlaczego taka zwłoka? Opakowania szklane wielorazowe wymagają bardziej skomplikowanej logistyki – trzeba je nie tylko zebrać, ale też umyć i ponownie napełnić.
Dlaczego w ogóle wprowadzono system kaucyjny?
Powodów jest kilka, ale najważniejszy to… Unia Europejska. Polska musiała dostosować się do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej 2019/904 w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko (tzw. dyrektywa SUP).
Brzmi urzędniczo, ale w praktyce chodzi o proste cele. Przedsiębiorcy wprowadzający do obrotu napoje w opakowaniach będą obowiązani osiągnąć określone poziomy selektywnego zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych w ramach systemu (77% od 2025 r. i 90% od 2029 r.) (gov.pl). To ambitne plany – dziś zbieramy selektywnie znacznie mniej plastiku.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska wprost wymienia, jakie korzyści ma przynieść system:
- zmniejszenie zanieczyszczenia środowiska przez odpady opakowaniowe,
- zwiększenie poziomu selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych,
- zwiększenie poziomów recyklingu odpadów opakowaniowych,
- stworzenie pozytywnych nawyków dot. segregowania odpadów (gov.pl).
A jest jeszcze jeden aspekt – butelki plastikowe będą musiały zawierać coraz więcej materiału z recyklingu. Dla butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych będą obowiązani do zapewnienia, aby opakowania te, włącznie z ich zakrętkami i wieczkami, zawierały udział wagowy wynoszący co najmniej: od 2025 r. – 25% tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu i od 2030 r. – 30% tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu (gov.pl).
Jak to działa w praktyce?
Zasada jest prosta: kupujesz – płacisz kaucję, zwracasz – dostajesz pieniądze z powrotem.
Przy zakupie
Przy zakupie napoju w opakowaniu z logotypem od klienta pobierana będzie kaucja. Ważne: kaucja zostanie doliczona do ceny napojów dopiero przy kasie (gov.pl). Na półce zobaczysz więc normalną cenę napoju, ale przy płaceniu otrzymasz paragon z osobną pozycją – kaucja.
Ile zapłacisz? Według rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska:
- Przy zwrocie butelki plastikowej objętej systemem kaucyjnym, a więc ze znakiem systemu kaucyjnego, otrzymasz 50 groszy (gov.pl)
- Przy zwrocie puszki objętej systemem kaucyjnym, a więc ze znakiem systemu kaucyjnego, otrzymasz 50 groszy (gov.pl)
- Za butelkę szklaną wielokrotnego użytku (od stycznia 2026) – 1 złoty
Które napoje są objęte systemem? Praktycznie wszystkie gazowane i niegazowane – woda, soki, napoje energetyczne, piwa. Wyłączone są opakowania po produktach mlecznych (gov.pl).
Przy zwrocie
Tu jest najlepsza część – paragon nie jest potrzebny. Możesz oddać butelkę czy puszkę w dowolnym momencie, bez konieczności udowadniania, gdzie ją kupiłeś. Zgubiony paragon? Żaden problem.
Opakowanie można będzie zwracać w dowolnym punkcie zbiórki – Obowiązek zbierania opakowań objętych systemem nałożony jest na sklepy powyżej 200 m2, a małe sklepy poniżej 200 m2 mogą dobrowolnie przystępować do systemu (gov.pl). W praktyce oznacza to, że każdy większy sklep czy supermarket będzie musiał przyjmować zwroty – bez znaczenia, czy kupiłeś napój właśnie tam.
Bardzo ważna uwaga: opakowań nie należy zgniatać przed oddaniem do punktu zbiórki (gov.pl). Automaty do zwrotów czytają kody kreskowe, a zgnieciona butelka może sprawiać problemy.
Gdzie zwrócić?
Wprowadzono wymóg utworzenia co najmniej jednego stacjonarnego punktu odbierania opakowań i odpadów opakowaniowych objętych systemem kaucyjnym w każdej gminie (gov.pl). To oznacza, że nawet jeśli w Twojej okolicy nie ma dużych sklepów, gmina i tak będzie musiała zapewnić punkt zwrotu.
W większych sklepach najprawdopodobniej pojawią się automaty – znane z krajów skandynawskich czy Niemiec urządzenia, do których wrzucasz butelkę, a one drukują kupon z kwotą do odebrania przy kasie. Mniejsze punkty mogą przyjmować opakowania „ręcznie”.
Jak rozpoznać opakowanie objęte systemem?
Opakowania objęte systemem będą odpowiednio oznakowane, logotypem systemu kaucyjnego (gov.pl). Będzie to specjalny, ujednolicony znak – dzięki temu od razu zobaczysz, czy za dane opakowanie dostaniesz zwrot pieniędzy.
Nie będzie możliwości odebrania kaucji za opakowania bez logotypu (gov.pl) – więc jeśli masz w domu stare butelki sprzed października 2025, niestety nie odzyskasz za nie kaucji. System działa tylko „do przodu”.
Kto za to płaci?
Nie martwcie się – to nie Wy. Zgodnie z zasadą rozszerzonej odpowiedzialności producenta, wprowadzający napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym będą finansowali system kaucyjny. Wprowadzający, będą ponosili koszty związane m.in. ze zbiórką, odbieraniem i transportem opakowań i odpadów czy prowadzeniem ewidencji i rozliczaniem kaucji (gov.pl).
Dodatkowo system będzie dodatkowo finansowany z niezwróconej kaucji oraz ze sprzedaży materiałów pochodzących z recyklingu (gov.pl). Innymi słowy – jeśli ktoś nie zwróci butelki, te pieniądze pozostają w systemie i pomagają go finansować.
Co z resztą świata?
Systemy kaucyjne nie są niczym nowym – z powodzeniem działają w wielu krajach europejskich od lat. W Niemczech możesz dostać zwrot nawet 25 eurocentów za butelkę, w Norwegii czy Szwecji to standard od dziesięcioleci. Skutki? W tych krajach poziom zwrotów sięga nawet 95% – plastikowe butelki praktycznie nie zaśmiecają środowiska.
Polska dołącza więc do grona państw, które poważnie podeszły do problemu odpadów opakowaniowych. Czas pokaże, czy system zadziała równie sprawnie jak u naszych zachodnich sąsiadów.
Źródła
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – System kaucyjny: https://www.gov.pl/web/klimat/system-kaucyjny
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – Zasady systemu kaucyjnego: https://www.gov.pl/web/klimat/system-kaucyjny-zasady
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/904 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko
- Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 8 lipca 2024 r. w sprawie wysokości kaucji dla poszczególnych rodzajów opakowań objętych systemem kaucyjnym
