Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów nałożył kary przekraczające łącznie 24 miliony złotych na dwie firmy z USA za prowadzenie zakazanych prawem systemów promocyjnych typu piramida. Spółki oferowały dostęp do materiałów edukacyjnych, ale prawdziwe zyski uczestników zależały przede wszystkim od rekrutacji kolejnych osób.
Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Tomasz Chróstny nałożył ponad 14,6 miliona złotych kary na spółkę iGenius oraz blisko 9,5 miliona złotych na International Markets Live. Obie firmy prowadzą działalność zarejestrowaną w Stanach Zjednoczonych, ale były aktywne również na polskim rynku.
Model biznesowy wzbudzający wątpliwości
Systemy promocyjne typu piramida przypominają na pierwszy rzut oka legalne działania w formule marketingu wielopoziomowego. Różnica jest jednak fundamentalna – w legalnym MLM zyski pochodzą ze sprzedaży produktów, natomiast w piramidzie możliwość otrzymania korzyści materialnych uzależniona jest głównie od wprowadzania nowych uczestników do systemu.
„Systemy typu piramida przybierają postać ukrywającą ich prawdziwy charakter” – podkreślił Prezes UOKiK Tomasz Chróstny. Zarówno iGenius, jak i International Markets Live deklarowały działalność edukacyjną, jednak postępowania przeprowadzone przez Urząd wykazały, że ich model biznesowy opierał się przede wszystkim na programach partnerskich nagradzających za rekrutację.
Jak działała spółka iGenius
Firma iGenius oferowała przez platformę igeniusglobal.com szkolenia online z zakresu inwestowania. Za jednorazową opłatę od niecałych 100 do około 1500 dolarów użytkownicy otrzymywali miesięczny dostęp do wybranych treści. Jednocześnie byli zachęcani do dołączenia do programu partnerskiego, w którym po opłaceniu stałego abonamentu mogli otrzymać wynagrodzenie za pozyskiwanie kolejnych członków.
W przekazach promotorów dominowała narracja obiecująca szybką drogę do bogactwa. Charakterystyczne były zdjęcia prezentujące luksusowy styl życia oraz relacje z egzotycznych podróży. To typowe elementy systemów piramidowych, które kuszą uczestników wysokimi zarobkami za rekrutację i budowanie struktur sprzedażowych.
Decyzja wobec iGenius jest nieprawomocna – spółka może się od niej odwołać do sądu.
Działalność International Markets Live
Spółka International Markets Live prowadziła platformę im.academy, którą 4 listopada 2024 roku przekształciła w iyovia.com. Oferowała cyfrowe produkty edukacyjne dotyczące rynków finansowych, kryptowalut oraz e-commerce w formie miesięcznych dostępów do pakietów określanych jako akademie.
Aby wejść do programu partnerskiego, należało zaakceptować warunki umowy Niezależnego Przedsiębiorcy, uiścić opłatę początkową oraz dokonywać comiesięcznych wpłat. Partnerzy otrzymywali prowizje zarówno za osobistą sprzedaż produktów, jak i za sprzedaż realizowaną przez osoby, które zwerbowali do struktury.
Zgodnie z decyzją Prezesa UOKiK korzyści z udziału w programie były uzależnione przede wszystkim od wprowadzania nowych członków, co świadczy o prowadzeniu systemu promocyjnego typu piramida. Spółka zaniechała stosowania tej praktyki 23 maja 2025 roku. Decyzja wobec International Markets Live jest prawomocna.
Ryzyko dla konsumentów
Systemy promocyjne typu piramida są zakazane zarówno na gruncie prawa polskiego, jak i unijnego. Głównym powodem są wysokie ryzyka strat finansowych dla uczestników. Piramidy potrzebują stałego dopływu nowych członków i ich wpłat, co w dłuższej perspektywie czasowej jest niemożliwe do utrzymania.
Współczesne warianty tych systemów rzadko nazywają się wprost projektami inwestycyjnymi. Ich twórcy działają sprytniej – obiecują dostęp do tajemnych strategii inwestycyjnych, sygnałów transakcyjnych czy szkoleń prowadzonych przez guru branży. Koszt wejścia wynosi zazwyczaj od 500 do 1500 złotych plus miesięczne opłaty za szkolenia.
Problem pojawia się, gdy okazuje się, że oferowane kursy mają niską jakość lub są dostępne w internecie za ułamek ceny, a czasem nawet za darmo. Prawdziwy nacisk kładzie się na rekrutację i budowanie struktury dystrybucyjnej – największe zyski pochodzą nie ze zdobytej wiedzy, ale z zapraszania kolejnych uczestników i pobierania od nich opłat.
Dalsze działania Urzędu
Decyzje wobec International Markets Live oraz iGenius to kolejne działania Prezesa UOKiK dotyczące systemów promocyjnych typu piramida. Wcześniej Urząd wydawał ostrzeżenia konsumenckie w podobnych sprawach.
Obecnie w toku są postępowania wobec platform BE Poland i GrowUp Session oraz postępowania wyjaśniające względem organizatorów projektów Eaconomy i Jifu. Prezes Urzędu przygląda się nie tylko samym systemom piramidowym, ale także osobom, które je promują – prowadzone jest sześć postępowań wobec osób promujących iGenius oraz trzy wobec propagatorów International Markets Live.
„Mogłoby się wydawać, że projekty promocyjne typu piramida to relikt lat 90″ – zaznaczył Prezes UOKiK Tomasz Chróstny, dodając że ich współczesne wersje zyskały w internecie nowe życie i przybrały maski nowoczesności, profesjonalizmu oraz prestiżu.
Zasady ostrożności dla konsumentów
W Polsce zakazane jest nie tylko założenie i prowadzenie systemu promocyjnego typu piramida, ale również jego propagowanie. Urząd przypomina o kilku podstawowych zasadach, które mogą pomóc w rozpoznaniu nielegalnych systemów:
- Nie należy ufać bezkrytycznie twórcom, że ich model biznesowy jest legalny – warto samodzielnie zweryfikować projekt przed rozpoczęciem działalności marketingowej.
- Przed przystąpieniem do jakiegokolwiek programu partnerskiego warto sprawdzić, czy podmiot figuruje na listach ostrzeżeń UOKiK, Rzecznika Finansowego lub Komisji Nadzoru Finansowego.
- Nawet jeśli podmiotu nie ma na listach ostrzeżeń, należy zachować czujność – nieuczciwi przedsiębiorcy działają szybko, zmieniają nazwy lub tworzą nowe firmy.
- Kluczowe jest zadawanie wnikliwych pytań i analiza, za co faktycznie się płaci – jeśli główną wartością są treści edukacyjne, należy ocenić, czy rzeczywiście mają sens i są warte swojej ceny.
- Należy unikać ofert, w których zarobki zależą przede wszystkim od rekrutacji kolejnych osób.
- Zdrowy rozsądek podpowiada, aby nie wierzyć w szybkie i łatwe zarobki – zdjęcia w mediach społecznościowych nie stanowią dowodu sukcesu i bogactwa.
Eksperci podkreślają, że współcześni promotorzy systemów piramidowych umiejętnie wykorzystują media społecznościowe oraz influencerów pokazujących na swoich kanałach pozornie królewski styl życia. Dlatego nic nie zastąpi konsumenckiej czujności i zdrowego rozsądku przy ocenie ofert inwestycyjnych i edukacyjnych.
Źródła:
- Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Komunikat prasowy z 29 grudnia 2024 roku: „Gdy zysk zależy od rekrutacji – kolejne systemy promocyjne typu piramida zdemaskowane i ukarane przez UOKiK”, https://uokik.gov.pl/gdy-zysk-zalezy-od-rekrutacji-kolejne-systemy-promocyjne-typu-piramida-zdemaskowane-i-ukarane-przez-uokik
- Decyzja Prezesa UOKiK Nr RGD-6/2025
