Coraz więcej przedsiębiorców prowadzących spółki z ograniczoną odpowiedzialnością staje przed problemem, gdy Zakład Ubezpieczeń Społecznych kwestionuje ich status jako pracowników własnej firmy. Problem dotyczy wspólników zatrudnionych na umowę o pracę, których ZUS wyłącza z ubezpieczeń społecznych, mimo faktycznego wykonywania obowiązków zawodowych. Sytuacja ta niesie poważne konsekwencje – brak okresów składkowych może uniemożliwić uzyskanie przyszłych świadczeń emerytalno-rentowych.
Dlaczego ZUS kwestionuje zatrudnienie wspólników?
Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców zwraca uwagę na charakterystyczny schemat działania instytucji ubezpieczeniowej. Przedsiębiorcy zgłaszają, że ZUS wielokrotnie przeprowadza kontrole tej samej sprawy, przy czym nieprawidłowości w zgłoszeniach do ubezpieczeń społecznych dostrzega dopiero za drugim lub trzecim razem.
Kluczowym argumentem w decyzjach o wyłączeniu z ubezpieczeń jest brak podporządkowania pracowniczego. Organ rentowy uznaje, że pomimo faktycznego wykonywania pracy, relacja między wspólnikiem a spółką nie spełnia wymogów charakterystycznych dla stosunku pracy. W praktyce oznacza to, że osoba zarządzająca własną firmą i jednocześnie w niej pracująca znajduje się w prawnej pułapce – nie może być w pełni podporządkowana sama sobie.
Jakie działania można podjąć?
Rzecznik MŚP przedstawia katalog możliwych kroków, które może podjąć spółka lub wspólnik w sytuacji zakwestionowania zatrudnienia.
Sprzeciw wobec ponownej kontroli
Gdy ZUS po raz kolejny kontroluje tę samą kwestię dotyczącą tego samego okresu, przedsiębiorca ma prawo złożyć sprzeciw w terminie trzech dni roboczych od dnia wszczęcia kontroli. Zakład powinien wówczas wydać postanowienie o odstąpieniu od czynności kontrolnych.
Odwołanie do sądu
Zarówno spółka, jak i pracownik mogą odwołać się do sądu od decyzji ZUS w terminie miesiąca od dnia jej odebrania. Głównym wyzwaniem w postępowaniu sądowym jest wykazanie istnienia podporządkowania pracowniczego, które sądy interpretują bardzo restrykcyjnie.
Alternatywne formy ubezpieczenia
Rzecznik wskazuje na istotną możliwość, którą przedsiębiorcy często pomijają. Brak podporządkowania między spółką a wspólnikiem nie wyklucza objęcia ubezpieczeniami społecznymi z tytułu umowy cywilnoprawnej. Spółka może złożyć wniosek o wydanie decyzji o podleganiu wspólnika ubezpieczeniom z tytułu wykonywania kontraktu menadżerskiego, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług.
Ta droga postępowania ma fundamentalne znaczenie – okresy podlegania ubezpieczeniom z tytułu wykonywania kontraktu menadżerskiego lub umowy o świadczenie usług będą wpływać na prawo do świadczeń emerytalno-rentowych, nawet jeżeli wspólnik zostanie prawomocnie wyłączony z ubezpieczeń z tytułu umowy o pracę.
Na co zwrócić uwagę przy umowach cywilnoprawnych?
Rzecznik MŚP wskazuje na kilka istotnych ograniczeń dotyczących umów cywilnoprawnych jako podstawy ubezpieczenia:
- Przedmiot zlecenia nie może być tożsamy z przedmiotem prowadzonej przez wspólnika jednoosobowej działalności gospodarczej – taka sytuacja nie stanowi odrębnego tytułu do ubezpieczenia społecznego.
- Kontrakt menadżerski może stanowić odrębny tytuł do objęcia ubezpieczeniem, gdy wspólnik prowadzi jednocześnie działalność gospodarczą, ale pod warunkiem że obejmuje czynności o charakterze zarządczym.
- Gdy wspólnik jednocześnie prowadzi działalność gospodarczą i wykonuje kontrakt menadżerski lub umowę zlecenia, kluczowe znaczenie przy ustalaniu, z którego tytułu powinny być odprowadzane składki, będzie miała wysokość podstaw wymiaru składek.
Rola Rzecznika MŚP
Przedsiębiorcy mogą zwrócić się o pomoc do Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców, składając wniosek niezwłocznie po zaistnieniu problemu. Rzecznik może uczestniczyć w postępowaniu sądowym z zakresu ubezpieczeń społecznych na zasadach przysługujących prokuratorowi, ale tylko pod dwoma warunkami: musi brać udział w administracyjnym postępowaniu poprzedzającym postępowanie sądowe oraz dysponować pisemną zgodą przedsiębiorcy na udział w tym postępowaniu.
Perspektywa systemowa
Rzecznik MŚP wskazuje również na możliwość złożenia wniosku o stwierdzenie zadłużenia lub nadpłaty składek wpłaconych z tytułu zatrudnienia wspólnika w spółce. Ten krok ma na celu otwarcie drogi do konstytucyjnej weryfikacji aktualnych zapisów ustawowych, które stawiają wspólników-pracowników w niekorzystnej sytuacji prawnej.
Problem ten dotyka fundamentalnej kwestii zabezpieczenia społecznego osób prowadzących małe i średnie przedsiębiorstwa w formie spółek kapitałowych. Z jednej strony przedsiębiorcy faktycznie świadczą pracę na rzecz własnych firm, z drugiej – konstrukcja prawna stosunku pracy oparta na podporządkowaniu nie przystaje do realiów zarządzania własnym biznesem. W efekcie tysiące wspólników może stracić lata składkowe niezbędne do uzyskania emerytury lub renty, mimo regularnego opłacania składek przez wiele lat.
Przepisy dotyczące ubezpieczeń społecznych wspólników spółek z o.o. wymagają przemyślenia i dostosowania do rzeczywistości gospodarczej, w której przedsiębiorcy często łączą rolę właściciela z aktywnym zarządzaniem i wykonywaniem codziennych obowiązków w firmie.
Źródła
- Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, Wskazówki dla pracowników i wspólników spółek z o. o., https://rzecznikmsp.gov.pl/wskazowki-dla-pracownikow-i-wspolnikow-spolek-z-o-o/ (dostęp: 3 listopada 2025)
